1. Viêm tai giữa là gì?
Viêm tai giữa là khoang không khí nằm phía sau màng nhĩ, có nhiệm vụ dẫn truyền âm thanh. Khi vùng này bị vi khuẩn hoặc virus tấn công, gây viêm nhiễm và tích tụ dịch, người bệnh được chẩn đoán là viêm tai giữa.
Về mặt lâm sàng, viêm tai giữa thường được chia thành hai dạng chính:

1.1. Viêm tai giữa cấp tính
Đây là tình trạng viêm nhiễm xảy ra đột ngột tại tai giữa, thường sau những đợt viêm mũi họng, cảm cúm, viêm đường hô hấp trên.
Nếu không được điều trị đúng và đủ, tình trạng viêm có thể khiến màng nhĩ bị thủng, chảy mủ tai, tổn thương tai giữa kéo dài và dễ chuyển sang mạn tính.

1.2. Viêm tai giữa có dịch (viêm tai giữa tiết dịch)

Là tình trạng trong hòm nhĩ có dịch nhưng không có dấu hiệu nhiễm trùng rõ ràng, kéo dài trên 3 tháng. Người bệnh thường chỉ cảm giác đầy nặng tai, nghe kém, ít đau nên dễ bỏ qua.

Cả hai dạng viêm tai giữa kể trên đều có thể ảnh hưởng đến sức nghe. Ở trẻ nhỏ, mất thính lực kéo dài do viêm tai giữa có dịch có thể tác động đến khả năng nghe, nói và học tập nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Viêm tai giữa cấp nếu không điều trị đúng cách có thể tiến triển thành viêm tai giữa mủ, chảy mủ tai hoặc chuyển sang viêm tai giữa mạn tính, kèm nhiều biến chứng nguy hiểm.

2. Nguyên nhân gây viêm tai giữa
Ở trẻ em, nguyên nhân thường gặp nhất liên quan đến cấu trúc và chức năng vòi nhĩ (vòi Eustache) – ống nối giữa tai giữa và vùng mũi họng.
 

• Vòi nhĩ ở trẻ chưa trưởng thành hoàn toàn: ngắn hơn, nằm ngang hơn so với người lớn, sụn mềm, dễ xẹp. Điều này khiến dịch từ mũi họng, vi khuẩn, virus dễ xâm nhập vào tai giữa.
• Hệ miễn dịch còn non nớt: trẻ dễ mắc các bệnh viêm đường hô hấp trên tái đi tái lại (viêm mũi, viêm họng, viêm VA…), từ đó tạo điều kiện cho viêm tai giữa hình thành.
• Rối loạn chức năng vòi nhĩ:

1. Tắc vòi nhĩ (do viêm mũi họng kéo dài, VA phì đại, viêm xoang, phù nề niêm mạc…) khiến dịch không thoát được, ứ đọng trong tai giữa.
2. Mở vòi nhĩ bất thường cũng làm thay đổi áp lực và môi trường trong tai giữa.

Những yếu tố này kéo dài sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho dịch ứ, viêm tai giữa ứ dịch hoặc viêm tai giữa cấp tính tái phát.

3. Triệu chứng viêm tai giữa

3.1. Dấu hiệu thực thể
Khi bác sĩ khám tai, trong viêm tai giữa cấp có thể phát hiện:

• Màng nhĩ căng, đỏ, phồng.
• Màng nhĩ kém hoặc không di động khi bơm khí.
• Dịch/mủ chảy ra từ tai (không phải do viêm ống tai ngoài).

3.2. Biểu hiện ở trẻ nhỏ
Triệu chứng ở trẻ thường rầm rộ hơn, nhưng lại dễ nhầm với các bệnh lý khác:

• Sốt cao: Nhiều trẻ sốt 39–40°C, kèm quấy khóc, khó dỗ, ngủ ít.
• Bỏ bú, kém ăn, nôn trớ: Do đau tai, khó chịu, trẻ ăn ít hoặc bỏ ăn.
• Đau tai:

1. Trẻ lớn có thể kêu đau tai, nhức trong tai.
2. Trẻ nhỏ thường hay lắc đầu, kéo tai, dụi tai, tỏ ra bứt rứt.

• Rối loạn tiêu hóa: tiêu chảy, đi ngoài lỏng nhiều lần có thể xuất hiện cùng lúc với sốt.

Với những trường hợp trẻ sốt cao, quấy khóc, nôn, tiêu chảy nhưng không tìm được nguyên nhân rõ ràng, bố mẹ nên cho trẻ đi khám tai mũi họng sớm để loại trừ viêm tai giữa cấp.

3.3. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn chảy mủ
Nếu không được điều trị sớm, sau khoảng 2–3 ngày, áp lực dịch mủ trong tai giữa tăng lên có thể làm thủng màng nhĩ, mủ chảy ra ngoài ống tai. Lúc này:

• Trẻ có thể hết sốt hoặc sốt giảm, đỡ quấy khóc.
• Ăn ngủ khá hơn, không kêu đau tai nữa.
• Tuy nhiên, tai bắt đầu chảy mủ, đây là dấu hiệu cho thấy màng nhĩ đã bị thủng và viêm tai giữa có nguy cơ chuyển mạn tính.

Vì các biểu hiện toàn thân có vẻ “dễ chịu hơn”, nhiều phụ huynh lầm tưởng bệnh đã khỏi, dẫn tới bỏ qua giai đoạn điều trị quan trọng. Trên thực tế, viêm tai giữa lúc này vẫn đang tiếp diễn và có thể kéo dài, gây suy giảm thính lực.
3.4. Nguy cơ biến chứng
Nếu viêm tai giữa không được điều trị đúng và đủ, bệnh có thể tiến triển thành:

• Viêm tai giữa mạn tính.
• Viêm tai – xương chũm mạn tính.
• Nguy cơ biến chứng vào tai trong, thần kinh, nội sọ (viêm màng não, áp xe não, liệt mặt…) tuy không phổ biến nhưng rất nguy hiểm.

4. Điều trị viêm tai giữa như thế nào?
Mục tiêu điều trị viêm tai giữa là:

• Khống chế nhiễm trùng, giảm triệu chứng.
• Bảo tồn và cải thiện chức năng nghe.
• Ngăn chặn bệnh tiến triển thành mạn tính, hạn chế các biến chứng như xẹp nhĩ, xơ nhĩ, dính tai, túi co kéo màng nhĩ.
• Giảm nguy cơ tái phát, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

4.1. Điều trị nội khoa
Tùy mức độ bệnh và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định:

• Kháng sinh: dùng trong hầu hết trường hợp viêm tai giữa cấp do vi khuẩn, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Việc lựa chọn loại kháng sinh, liều, thời gian dùng phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.
• Thuốc kháng histamin, thuốc chống phù nề: giúp giảm phù nề niêm mạc, cải thiện dẫn lưu dịch ở tai giữa.
• Thuốc nhỏ mũi, điều trị viêm mũi – họng đi kèm: vì mũi – họng là “cửa ngõ” dẫn tới tai giữa, điều trị tốt vùng này sẽ giúp giảm tái phát.
• Một số trường hợp có thể được chỉ định corticoid, bơm hơi vòi nhĩ: nhằm cải thiện tạm thời thông khí vòi nhĩ, cải thiện thính lực. Tuy nhiên, các kỹ thuật này cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, không tự ý áp dụng vì có thể gây chấn thương hoặc nhiễm trùng ngược dòng nếu lạm dụng.

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, đặc biệt là thuốc nhỏ tai hoặc kháng sinh, khi chưa được khám và chẩn đoán chính xác.

4.2. Điều trị ngoại khoa
Trong những trường hợp viêm tai giữa kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc có kèm các vấn đề tai mũi họng khác, bác sĩ có thể cân nhắc:

• Nạo VA: khi VA phì đại, thường xuyên viêm, gây tắc nghẽn mũi họng và rối loạn chức năng vòi nhĩ.
• Cắt amidan: nếu amidan viêm mạn tính, tái phát, kèm theo viêm mũi họng nhiều lần.
• Đặt ống thông khí (ống thông tai): là phương pháp hiện nay được đánh giá hiệu quả trong điều trị viêm tai giữa có dịch, viêm tai giữa tái phát. Ống thông khí giúp cân bằng áp lực và dẫn lưu dịch trong tai giữa, hỗ trợ phục hồi thính lực và giảm nguy cơ biến chứng.

Mọi can thiệp phẫu thuật cần được thăm khám kỹ càng và tư vấn trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng.

5. Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên đưa trẻ hoặc đi khám sớm nếu có các dấu hiệu:

• Sốt cao, quấy khóc, bứt rứt, hay kéo tai, lắc đầu.
• Đau tai, ù tai, nghe kém, cảm giác đầy nặng trong tai.
• Tai chảy dịch, chảy mủ, có mùi hôi.
• Trẻ chậm nói, hay hỏi lại, nghe kém ở lớp.

Khám sớm giúp chẩn đoán chính xác, điều trị đúng giai đoạn, ngăn bệnh tiến triển mạn tính và bảo vệ sức nghe cho trẻ.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quang Khởi, Phòng khám Tai Mũi Họng tiếp nhận thăm khám và điều trị các bệnh lý tai, mũi, họng cho trẻ em và người lớn, trong đó có viêm tai giữa cấp và mạn tính.
 

• Đội ngũ bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm.
• Hệ thống nội soi tai mũi họng, thiết bị chẩn đoán thính lực, đo nhĩ lượng… hỗ trợ phát hiện sớm tổn thương tai giữa.
• Phác đồ điều trị được cá nhân hóa theo từng người bệnh, đảm bảo an toàn – hiệu quả – hạn chế tối đa biến chứng.

Nếu bạn đang lo lắng về triệu chứng đau tai, chảy mủ tai, nghe kém của bản thân hoặc con em mình, hãy sắp xếp thời gian đến khám sớm để được tư vấn và điều trị kịp thời.